प्रश्नपत्रम्-2

 

 झारखण्ड अधिविद्य परिषद् की बारहवीं कक्षा की परीक्षा-2023 की                      तैयारी हेतु संस्कृत विषय का आदर्श प्रश्न पत्र-2

                                      वार्षिक परीक्षा-2022-2023

                                       माँडल प्रश्न पत्र(वस्तुनिष्ठ)

                                              कक्षा-द्वादश

                                            विषय-संस्कृत

समय-1.30 घंटा/पूर्णांक-40

सामान्य-निर्देशाः-

*अस्मिन् प्रश्नपत्रे 40 वस्तुनिष्ठप्रश्नाः सन्ति।

*सर्वे प्रश्नाः समानांकाः।

*सर्वे प्रश्नाः अनिवार्याः।

*प्रदत्तेषु विकल्पेषु उचितम् उत्तरं चिनुता।

निर्देशःअधोलिखितं अपठितगद्यांशं पठित्वा प्रदत्तान् प्रश्नान् विकल्पेभ्यः उत्तरं चिनुत -

बाल्मीकिः लौकिक संस्कृतसाहित्यस्य आदि कविः मन्यतेः।तस्य रामायणं च आदि कविः मन्यते।रामायणस्य कथाविलक्षणा अस्ति। कथ्यते यत् एकदा बाल्मीकिः तमसा तीरे भ्रमण आसीत्।अकस्मात् तस्य दृष्टिः एकेन व्याधेनाशरेशविध्यामाने क्रौञ्चे अपतत् । एतत् कारूणिकं दृश्यं दृष्ट्वा सहसैव वाल्मीकि मुखात् एषा वाणी निस्सृता -

"मा निषाद प्रतिष्ठा त्वमगमः शाश्वतोः समाः ।

यत्क्रौञ्चमिथुनादेकमवधीः काममोहितम् ।।

रामायणं भारतीयानां राष्ट्रकाव्यम् अस्ति । अयं ग्रन्थः भारतस्य पुरातन संस्कृतेः दर्पणः अस्ति । रामः आदर्श पुत्रस्य, आदर्श भ्रातुः, आदर्श नृपस्य च उदाहरणानि प्रस्तौति । लक्षणः कनीयसः भ्रातुरादर्शरूपं प्रस्तौति । सीता आदर्श भार्यायाः उदाहरणं प्रस्तौति । एवमेव दशरथः आदर्श पितुः हनुमान भक्तिमतः सेवकस्य सुग्रीवः च आदर्श मित्रस्य अनुकरणीयानि उदाहरणानि प्रस्तुवन्ति ।

1.लौकिक संस्कृत साहित्यस्य आदि कविः कः अस्ति ?

(A).विलक्षणः

(B).कारूणिकं

(C).दर्पणः

(D).बाल्मीकिः

2. कस्य दृष्टि क्रौञ्चे अपतत् ?

(A).बाल्मीकेः

(B).संस्कृतेः

(C).पुत्रस्य

(D).भक्तिमतः

3. 'तटे' इति पदस्य किं पर्यायपदं अत्र प्रयुक्तम् ?

(A).संस्कृतेः

(B).तीरे

(C).तस्य

(D).क्रौञ्चे

4. 'सखायाः' इत्यस्य अत्र समानार्थकम् किं प्रयुक्तम् ?

(A).पुत्रस्य

(B)भक्तिमतः

(C).मित्रस्य

(D).विलक्षणः

5.जहातीह-अस्य सन्धिं-विच्छेदं किम् ?

(A).जहात + इह

(B).जहातु + इह

(C).जहाति + इह

(D).जहाती + इह

6.हि + अकर्मण:-अस्य सन्धिंपदं किम् ?

(A).हि अकर्मण

(B).ह्यकर्मणः

(C).हिकर्मण

(D)ह्युकर्मणः

7. शरीरयात्रापि-अस्य सन्धिं-विच्छेदं किम् ?

(A).शरीरयात्रा + अपि

(B).शरीरेयात्रा + अपि

(C).शरीरयात्रायाः + अपि

(D).शरीरयात्राय + अपि

8.पुरुषः + अश्नुते अस्य सन्धिंपदं किम् ?

(A).पुरुषऽश्नुते

(B).पुरुषोश्नुते

(C).पुरुषेऽश्नुते

(D).पुरुषोऽश्नुते 

9.कुलस्य व्रतम्-अस्य समासिक विग्रहं कुरुत-

(A).कुलव्रतम

(B).कुलव्रतम्

(C).कुलव्रतः

(D).कुलव्रतस्य

10..वनान्तरे-अस्य समासिक विग्रहं कुरुत-

(A).वनस्य अन्तरे

(B).वन अन्तरे

(C).वनम् अन्तरे

(D).वनाय अन्तरे

11.प्रकृतिसिद्धम्-अस्य समासिक विग्रहं कुरुत-

(A).प्रकृत्य सिद्धम्

(B).प्रकृत्यस्य सिद्धम्

(C).प्रकृत्या सिद्धः

(D).प्रकृत्या सिद्धम्

12.गुणलुब्धाः-अस्य समासिक विग्रहं कुरुत-

(A)..गुण लुब्धाः

(B)..गुणेन लुब्धाः

(C).गुणानां लुब्धाः

(D)..गुणस्य लुब्धाः

13.उपत्यका + तसिल्-अस्य प्रत्यय संयोजनं कृत्वा लिखत -

(A).उपत्यकातः

(B).उपत्यकातसिल्

(C).उपत्यकातसि

(D).उपत्यकातस

14.√ग्रस् + शानच्-अस्य प्रत्यय संयोजनं कृत्वा लिखत -

(A)ग्रस्यमानच्.

(B).ग्रस्यमानः

(C).ग्रस्यमाने

(D).ग्रस्यमानाय

15.मृत् + मयट्-अस्य प्रत्यय संयोजनं कृत्वा लिखत -

(A).मृत्मयट्

(B).मृतमयट्

(C).मृण्मयम्

(D).मृण्मय

16.अर्थी-अस्य प्रकृति-प्रत्ययं पृथक कृत्वा लिखत -

(A).अर्थ + इन

(B).अर्थ + इन्

(C).अर्थ + इनि

(D).अर्थि + इन

17.कैः गुणैः सर्वः अवशः कर्म कार्यते? 

(A) प्रकृतिजैः 
(B) पूर्वसञ्चितैः 
(C) प्रारब्धैः 
(D) सुसंस्कारैः। 

18.कौत्सः कस्य शिष्यः आसीत् ?
(A) रघोः
(B) महर्षेः
(C) महर्षिवरतन्तोः
(D) वसिष्ठस्य।

19. बटवः अश्वं कथं वर्णयन्ति ? 

(A) भूतविशेषम् 

(B) भूतम् 

(C) राजाश्वम् 

(D) विशेषम्। 

20.बुद्धियुक्तः अस्मिन् संसारे के जहाति?

(A) सुकृते 
(B) दुष्कृते 
(C) अकर्मणी 
(D) सुकृतदुष्कृते। 

21.कीदृशे मनसि उपदेशगुणाः प्रविशन्ति। 

(A) मलिने 
(B) अपगतमले 
(C) छलयुक्ते 
(D) छलान्विते।  

22. मरालस्य मानसं कं विना न रमते। 

(A) मनः 
(B) मानसम् 
(C) सरोवरम् 
(D) पुण्यतालम्। 

23.सहसा किं न विदधीत ? 

(A) भोजनम् 
(B) पठनम् 
(C) क्रियाम् 
(D) शय्याम्। 

24.'अर्श' इति पदं कस्मै प्रयुक्तम् ? 

(A) आकाशाय 
(B) द्वीपाय 
(C) समुद्राय 
(D) पर्वताय। 
25. श्रीनायार: स्ववेतनस्य अर्धाधिकं भागं कुत्र प्रेषयति स्म ? 

(A) कानपुरम् 
(C) मद्रासम्
(B) पूनानगरम्  
(D) केरलम्। 

26. द्वितीयरत्नेन किम् उत्पद्यते ?

(A) वस्त्रादिकम्

(B) भूषणादिकम्

(C) भोजनादिकम्

(D) रत्नादिकम्।

27.अश्वत्थमते मानवाः तृणवत् कम् उपेक्षन्ते? 

(A) आत्मानम् 

(B) खगान् 

(C) स्नेहम् 

(D) पशून्।

28.वाक्यमध्ये प्रविश्य सर्वं कार्य केन विनाश्यते ? 

(A) स्वामिना 
(B) सेवकेन 
(C) अधिकारिणा 
(D) किन्तुना। 

29.सायं समये भगवान् भास्करः कुत्र जिगमिषुः भवति ? 

(A) गङ्गायाम् 
(B) समुद्रम्
(C) अस्तम् 
(D) उदयम्। 

30. शिववीरस्य विश्वासपात्रं किं स्थानं प्रयाति स्म ? 

(A) वनानि 
(B) चित्राणि 
(C) भवनानि 
(D) भुवनानि। 

31. कस्मात् अर्थं निष्क्रष्टुम् रघुः चकमे ?

(A) कृष्णात्

(B) इन्द्रात्

(C) कुबेरात्

(D) शिवात्।

32.अकर्मणः किं ज्यायः। 

(A) कर्म 
(B) विकर्म 
(C) सत्कर्म 
(D) कुकर्म। 

33. लक्ष्मीमदः कीदृशः ?

(A) उपशमः 
(B) अपरिणामः 
(C) अपरिणामोपशमः 
(D) सुखावहः। 
34.मन्त्रकृताम् अग्रणीः कः आसीत् ?

(A) रघुः

(B) दिलीपः

(C) रामः

(D) वरतन्तुः

35.राजपुरुषस्य तीक्ष्णतरा आयुधश्रेण्यः कीदृशीं वाचं न सहन्ते ? 

(A) दृप्ताम् 

(B) सुप्ताम्

(C) मधुराम् 

(D) असत्ययुक्ताम्।  

36. कैः गुणैः सर्वः अवशः कर्म कार्यते? 

(A) प्रकृतिजैः 
(B) पूर्वसञ्चितैः 
(C) प्रारब्धैः 
(D) सुसंस्कारैः। 

37. केषाम् उपदेष्टारः विरलाः सन्ति? 

(A) गुरूणाम् 
(B) शठानाम् 
(C) राज्ञाम् 
(D) अल्पज्ञानाम्। 
38.कीदृशं भूषणं न क्षीयते ? 

(A) स्वर्णभूषणम् 
(B) ताम्रभूषणम् 
(C) रजतभूषणम् 
(D) वाग्भूषणम्। 

39. पर्वता: कति सन्ति ? 
(A) नव 
(B) सहस्रम् 
(C) अष्ट 
(D) सप्त।

40.पत्रलेखिका कस्य हस्तयोः अनाथाश्रमं समर्प्य सौप्रास्थानिकीमिच्छति ? 
(A) पुत्रस्य 
(B) श्रीदासस्य 
(C) श्रीनायारस्य 
(D) सर्वकारस्य। 

-------------------------------------

झारखण्ड अधिविद्य परिषद् की बारहवीं कक्षा की परीक्षा-2023 की                     तैयारी हेतु संस्कृत विषय का आदर्श प्रश्न पत्र-2

                                              माँडल प्रश्न पत्र(विषयनिष्ठ)

                                                      कक्षा-द्वादश

                                                     विषय-संस्कृत

समय-1.30 घंटा/पूर्णांक-40

सामान्य-निर्देशाः-

1. सर्वेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृते एव कर्त्तव्याणि-

2. सर्वेषां प्रश्नानाम् संख्या 19 अस्ति ।

3. प्रश्न संख्या 1 तः 7 पर्यन्तम् अति- लघूत्तरीयाः प्रश्नाः सन्ति अस्य कृते 2-2 अंक निर्धारितौ स्तः केचन पंच प्रश्नान् उत्तरत।

4. प्रश्न संख्या 8तः 14 पर्यन्तम् लघूत्तरीयाः प्रश्नाः सन्ति अस्य कृते 3-3 अंका: निर्धारिताः केचन पंचैव प्रश्नाः समाधेयाः ।

5. प्रश्न संख्या 15तः 19 पर्यन्तं दीर्घत्तरीयाः प्रश्नाः सन्ति अस्य कृते 5-5 अंकाः निर्धारिताः केचन त्रयैव प्रश्नान् उत्तरत।

                          

                                                खण्ड क

1.श्रीनायारः कुत्र गमनाय इच्छां न प्रकटितवान् ?

2. मन्त्रकृताम् अग्रणीः कः आसीत् ?

3.“उद्भिज्जपरिषद्' इति पाठस्य लेखकः कः अस्ति ?

4. बुद्धियुक्तः अस्मिन् संसारे सुकृतदुष्कृते जहाति ?

5.नीडेषु के प्रतिनिवर्तन्ते ?

6.सहसा किं न विदधीत ?

7.योगः कः कथ्यते ?

खण्ड -ग

(लघु उत्तरीय प्रश्न)

सर्वे प्रश्नाः समानांकाः।केचन पंच प्रश्नान् उत्तरत-

8.सन्धिं कुरुत-

(क). तत्र + एव + अस्य 

(ख).सर्वाणि + एव 

(ग).मत् + निर्मितम् + एकम्

9.सन्धिं-विच्छेदं कुरुत-

(क).द्वयोरुपर्येव 

(ख). किलैकोऽधिकारी

(ग). मानवा इव

10.समस्तपदं लिखत -

(क).महान्तः पादपाः

(ख).सृष्टिः एव धारा, तासु

(ग). करतलं गतान्

11.समासिक विग्रहं कुरुत-

(क). वीरपुरुषाः

(ख).शान्तिसुखम्

(ग).मेघमाला

12.उचितं विभक्तिं संयोज्य रिक्तस्थानानि पूरयत-

(क). (विद्यालय )----------- परित: वृक्षाः सन्ति ।

(ख).रामः रावणं ( बाण )----------- हतवान् ।

(ग). ( अग्नि )----------- स्वाहा ।

13.प्रकृति-प्रत्ययौ संयोज्य लिखत -

(क).वि + √धा + ल्यप्

(ख).√गम् + क्त्वा

(ग).√स्था + क्त

14.उचित क्रियापदैः रिक्तस्थानानि पूरयत-

(क).सप्त समुद्राः अस्मद्वेदेऽपि प्रकटाः-----।(भवति,भवन्ति)

(ख).वृक्षाः लेखनी भवेयुः समुद्रोऽपि मसी-----।(भवेत्,भवति)

(ग).योगाचार्यः श्यामपट्टे लिखित्वा-----।(बोधति,बोधयति)

खण्ड-घ

(दीर्घ उत्तरीय प्रश्न)

सर्वे प्रश्नाः समानांकाः।केचन त्रयाणां प्रश्नानाम् उत्तरं दीयताम-

15.विद्यालयात् दिनद्वयस्य अवकाशार्थं प्राचार्यं प्रति आवेदनपत्रं लिखत।

16.महाकाव्यम् इति विधायाः वैशिष्ट्यं प्रतिपादयत। 

17.अधः मंजूषायां प्रदत्तशब्दसहायतया रिक्त स्थानानि पूरयत- 1х5=5

अनीशः - नमस्ते! किं कुशला त्वम् ?

रमा - आम् ! (i)---------------------------।

अनीशः - किं तव समीपं संगणकयंत्रम् अस्ति ?

रमा - आम् ! (ii)---------------------------।

अनीशः - (iii)--------------------------- ?

रमा - त्रिंशत् सहस्त्ररुप्यकाणि ।

अनीशः - किम् एतेषां रुप्यकाणां व्ययः सार्थकः अस्ति न वा ?

रमा - (iv)--------------------------- |

अद्यत्वे त्वम् यंत्रे अनेकानि कार्याणि कर्तुं पारयसि ।

अनीश: – अहम् अपि गृहं गत्वा कमपि उपायं चिन्तयामि येन मम पिता अपि मम निवेदनं स्वीकुर्यात् ।

रमा - (v)---------------------------।

मञ्जूषा- मूल्यं किम् ?, आशासे शीघ्रम् एव तव समीपे अपि एतत् यन्त्रं भविष्यति।अहं कुशला अस्मि। मम जनकः मम जन्मदिवसे उपहाररूपेण इदम् अयच्छत् ।नूनं सार्थकः अस्ति।

18.चित्रं दृष्ट्वा पंचवाक्यानि रचयत- 1🗙5＝5

19.अधोलिखितायां कथायां मंजूषायां पदानि अवचित्य रिक्तस्थानानि पूर्ति क्रियताम् - 1/2х10-5

एकदा एकः राजा भोजनं(i)---------------स्म । राजपुरुषाः एकम् ऋषिकुमारं(ii)---------------दृष्ट्वा अवदन् - भवान् अपि(iii)---------------करोतु ।सः तरुण: ऋषिकुमारः(iv)---------------भोः ! अहं(v)---------------कृत्वा एव भोजनं करोमि।ये जना: वृद्धाः(vi)---------------तेभ्यः एव भोजनं(vii)-------------। सः एकः(viii)---------------ऋषिकुमारः(ix)-----------। राजा तस्य समीपं गत्वा(x)---------------अकरोत् ।

 मञ्जूषा - आसीत्,असहायाः, वितरति, ज्ञानार्जनम्,अवदत्,प्रायच्छत्, श्रमं, दृष्ट्वा, भोजनं, ज्ञानी।

-------------------------------------

झारखण्ड अधिविद्य परिषद् की बारहवीं कक्षा की परीक्षा-2023 की  तैयारी हेतु संस्कृत विषय                                                        का आदर्श प्रश्न पत्र-2का उत्तर

                                                     माँडल प्रश्न पत्र(वस्तुनिष्ठ)-2 

उत्तरम्-

1.(D).बाल्मीकिः

2.(A).बाल्मीकेः

3.(B).तीरे

4.(C).मित्रस्य

5.(C).जहाति + इह

6.(B).ह्यकर्मणः

7. (A).शरीरयात्रा + अपि

8.(D).पुरुषोऽश्नुते 

9.(B).कुलव्रतम्।

10.(A).वनस्य अन्तरे

11.(D).प्रकृत्या सिद्धम्

12.(C).गुणानां लुब्धाः

13.(A).उपत्यकातः

14.(B).'ग्रस्यमानः

15.(C).मृण्मयम्

16.(C).अर्थ + इनि > इन्

17.(A) प्रकृतिजैः

18.(C) महर्षिवरतन्तोः

19.(A) भूतविशेषम् 

20.(D) सुकृतदुष्कृते।

21.(B) अपगतमले 

22. (B) मानसम् 

23.(C) क्रियाम् 

24.(A) आकाशाय 

25.(A) कानपुरम् 

26. (C) भोजनादिकम्

27.(B) खगान् 

28.(C) अधिकारिणा 

29.(B) समुद्रम्

30.(A) वनानि 

31. (C) कुबेरात्

32.(A) कर्म 

33. (B) अपरिणामः 

34.(D) वरतन्तुः

35.(A) दृप्ताम् 

36.(A) प्रकृतिजैः

37.(C) राज्ञाम् 

38.(D) वाग्भूषणम्। 

39.(A) सप्त

40.(C) श्रीनायारस्य

-------------------------------------

झारखण्ड अधिविद्य परिषद् की बारहवीं कक्षा की परीक्षा-2023 की  तैयारी हेतु संस्कृत विषय                                                        का आदर्श प्रश्न पत्र-2का उत्तर

                                                     माँडल प्रश्न पत्र(विषयनिष्ठ)-2 

उत्तरम्-

1.श्रीनायार: स्वराज्यं केरलं प्रति गमनाय इच्छां न प्रकटितवान् ।

2. उपार्जितानां वित्तानां रक्षणं त्यागेन भवति।

3. 'उद्भिज्जपरिषद्' इति पाठस्य लेखकः पण्डित-हृषीकेश-भट्टाचार्यः अस्ति।

4. वाक्यमध्ये प्रविश्य सर्वं कार्यं किन्तुना विनाश्यते।

5.नीडेषु कलविड्काः प्रतिनिवर्तन्ते।

6.सहसा क्रियां न विदधीत ?

7.योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः

8.

(क).तत्रैवास्य

(ख).सर्वाण्येव

(ग).मन्निर्मितमेकम्

9.

(क).किल + एकः + अधिकारी 

(ख).द्वयोः + उपरि + एव

(ग). मानवाः + इव 

10.

(क). महापादपाः

(ख).सृष्टिधारासु

(ग).करतलगतान्

11.

(क).वीराः पुरुषा

(ख).शान्तिः च सुखं च तयोः समाहारः

(ग).मेघानां माला

12.

(क).विद्यालयं

(ख).बाणेन

(ग).अग्नये

13.

(क).विधाय 

(ख).गत्वा 

(ग). स्थितः

14.

(क).भवन्ति

(ख).भवेत्

(ग).बोधयति

15.उचित माध्यमेन स्वयं लिखत।

16.उचित माध्यमेन स्वयं लिखत।

17.

(i).अहं कुशला अस्मि।

(ii).आशासे शीघ्रम् एव तव समीपे अपि एतत् यन्त्रं भविष्यति।

(iii).मूल्यं किम् ?

(iv).मम जनकः मम जन्मदिवसे उपहाररूपेण इदम् अयच्छत् ।

(v).नूनं सार्थकः अस्ति।

18.उचित माध्यमेन स्वयं लिखत।

19.

(i).वितरति

(ii).असहायाः

(iii).अवदत्

(iv).अवदत्

(v).श्रमं

(vi).दृष्ट्वा

(vii).प्रायच्छत्

(viii).ज्ञानी

(ix).आसीत्

(x).ज्ञानार्जनम्

-------------------------------------

संस्कृत आदर्श प्रश्नपत्रम्-3

  संस्कृत आदर्श प्रश्नपत्रम्-3

 कक्षा-द्वादशः

पूर्णाङ्काः - १००

उत्तीर्णाङ्काः - ३३

समय - ३ घण्टा

अभ्यर्थिनः यथाशक्ति स्वशब्देषु उत्तरं दद्युः।

अन्ते चिह्नानि पूर्णचिह्नं सूचयन्ति ।

सर्वेषां प्रश्नानामुत्तरं लिखत ।

भाग-अ

(बहुविकल्पीय प्रश्नः )

प्रश्नसङ्ख्या १ तः ३० पर्यन्तं बहुविकल्पप्रकारः भवति।प्रत्येकस्य प्रश्नस्य चत्वारः विकल्पाः सन्ति । सम्यक् विकल्पं चित्वा उत्तरपत्रे लिखन्तु। प्रत्येकं प्रश्नः १ अङ्कस्य अस्ति। -1 x 30 = 30

प्रश्न संख्या 1-30 वस्तुनिष्ठप्रश्नाः सन्ति ।

सर्वे प्रश्नाः समानाङ्काः ।

सर्वे प्रश्नाः अनिवार्याः ।

प्रदत्तेषु विकल्पेषु समुचितम् उत्तरं चिनुत ।

अपठितांश-अवबोधनम्-

निर्देश-अधोलिखितं अनुच्छेदं पठित्वा प्रदत्तप्रश्नान् विकल्पेभ्यः उत्तरत-

अनुच्छेदः-

देशस्य भक्तिः देशभक्तिः कथ्यते। देशभक्तिभावनया एव सैनिकाः अन्ये जनाः च देशहिताय स्वप्राणान् अपि त्यक्तुम् इच्छन्ति। कवयः वदन्ति- जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी। लोकानां शरणदायिनी, नानाभोज्यपदार्थप्रदायिनी एषा अस्माकं जन्मभूमिः वीरभूमिः अस्ति।राष्ट्रसंरक्षणाय परस्परम् एकतायाः भावना अपेक्षिता। नरस्य हृदये राष्ट्रभावना यदि नास्ति तदा तस्य जीवनं निष्फलम् अस्ति । युद्धक्षेत्रे वीराः देशस्य रक्षणार्थं स्वप्राणान् समर्पितवन्तः । यदा सर्वेषु एव देशवासिषु एतादृशी भावना भविष्यति तदा देश: नूनम् उन्नतिं करिष्यति ।यस्य नरस्य हृदयं राष्ट्रप्रेमभावनया भरितं नास्ति तत् हृदयं पाषाणतुल्यं वर्तते। अस्माभिः अपि स्वार्थं परित्यज्य देशस्य उन्नतिः देशवासिनां च सेवा करणीया।

1. सैनिकाः अन्ये जनाः च देशहिताय किं त्यक्तुम् इच्छन्ति ?

(A).युद्धक्षेत्रम्

(B).स्वप्राणान्

(C).देशम्

(D).जन्मभूमिम्

2.अस्माकं जन्मभूमिः कीदृशी अस्ति ?

(A).राष्ट्रप्रेमभावनया भरितं

(B).अभोज्यपदार्थप्रदायिनी

(C).पाषाणतुल्यम्

(D).स्वर्गादपि गरीयसी

3. 'लोकानां शरणदायिनी' इति पदस्य विशेष्यपदम् अत्र किम् अस्ति ?

(A).शरणदायिनी

(B).लोकानां

(C).जन्मभूमिः

(D).वीरभूमिः

4.अवनतिः' इत्यस्य किं विलोमपदं गद्यांशे प्रयुक्तम् ?

(A).स्वर्गादपि

(B).निष्फलम्

(C).उन्नतिम्

(D).शरणदायिनी

5.ह्येवम्-अस्य सन्धिं-विच्छेदं किम् ?

(A).ह + एवम्

(B).ह्य + एवम्

(C).हि + एवम्

(D).ह्ये + एवम्

पठितावबोधनम्- 

निर्देश : 

अधोलिखितं गद्यांशं, पद्यं, नाट्य च पठित्वा प्रदत्तप्रश्नान् विकल्पेभ्यः- 

गद्यांशः-

 'इत्येवं विचार्य सर्वस्वदक्षिणं यज्ञं कर्तुमुपक्रान्तवान् । ततः शिल्पिभिरतीव मनोहरो मण्डपः कारितः। सर्वापि यज्ञसामग्री समाहृता। देवमुनिगन्धर्वसिद्धाश्च समुद्राह्वानार्थं कश्चिद् ब्राह्यणः समुद्रतीरे प्रेषितः। गन्धपुष्पादिषोडशोपचारं विधायाSब्रवीत्।" 

6. शिल्पिभिः कः कारितः ? 

(A) गृहम् 

(B) मूर्ति:

(C) मनोहरमण्डपः 

(D) विद्यालय: 

7. कस्य आह्वानार्थं ब्राह्मणः प्रेषितः ?

 (A) समुद्रस्य

 (B) देवस्य 

(C) पुत्रस्य 

(D) असुरस्य 

8. 'कारुभिः' अस्य क: पर्याय: ?

 (A) लताभि: 

(B) मातृभिः 

(C) शिल्पिभि: 

(D) सर्वाभिः

9. 'आगत्य' अस्य विलोमपदं किम् ?

 (A) आगम्य 

(B) प्रणम्य 

(C) अवगम्य 

(D) गत्वा 

10. 'विचार्य' पदे कः प्रत्ययः प्रयुक्तः ?

 (A) ल्यप् 

(B) अनीयर्

 (C) क्त्वा

 (D) शतृ 

पद्यम्-

 "पश्चात्पुच्छं वहति विपुलं तच्च धूनोत्यजस्रम, 

दीर्घग्रीव: स भवति, खुरास्तस्य चत्वार एव।

 शष्पाण्यत्ति प्रकिरति शकृत्पिण्डकानाप्रमात्रान्,

 किं व्याख्यानैव्रजति स पुनर्दूरमेहपेहि यामः ॥"

11. दीर्घग्रीवः क: भवति ? 

(A) अज:

(B) अश्व: 

(C) कपोतः 

(D) वराह:

12. अश्वः कानि अत्ति ? 

(A)शष्पाणि 

(B) आम्राणि 

(C)कमलानि 

(D) नेत्राणि 

13. 'सततम्' अस्य केः पर्यायः ? 

(A)सत्यम् 

(B) अजस्रम् 

(C) असत्यम् 

(D) खुराः 

14.'अग्रे' अस्य विलोमपदं किम् ? 

(A)विपुलम् 

(B) दीर्घग्रीवः 

(C) पश्चात् 

(D) तच्च 

15. 'भवति' पदे कः लकारः ? 

(A) लट् 

(B) लृट् 

(C) लोट् 

(D) लङ्

नाट्यांशः- 

"कौसल्या जात ! अस्ति ने माता ? स्मरसि वा तातम् ? 

लवः-नहि । 

कौसल्या-ततः कस्य त्वम् ? 

लवः-भगवतः सुगृहीतनामधेयस्य वाल्मीकेः. । 

कौसल्या-अयि जात । कथयितव्यं कथय। 

लवः-एतावदेव जानामि । (प्रविश्य सम्भ्रान्ताः) 

वटवः-कुमार! कुमार! अश्वोऽश्व इति कोऽपि भूतविशेषो जनपदेष्वनुश्रूयते,सोऽयमधुनाऽस्माभिः स्वयं प्रत्यक्षीकृतः।" 

16. 'वाल्मीकेः' अस्य किं विशेषणम् ? 

(A) सुगृहीतनामधेयस्य 

(B) कुमारः 

(C) भूतविशेषो 

(D) कोऽपि 

17. अस्माभिः कः भूतविशेषः प्रत्यक्षीकृतः ?

(A) अजः

(B) चित्रकः

(C)व्याघ्रः

(D)अश्वः

18. भूतविशेषोऽश्व कुत्र अनुश्रूयते ?

(A) ग्रामेषु

(B)जनपदेषु

(C) वनेषु

(D)गृहेषु

19. 'अनुश्रूयते' अस्य कर्तृपदं किम् ?

(A) बटवः

(B) लवः

(C) कौसल्या

(D) जनकः

20, 'कथयितव्यं' पदे कः प्रत्ययः प्रयुक्तः ?

(A) क्त्त्वा

(B) क्त

(C) तव्यत्

(D) ल्यप्

निर्देश: रेखांकित पदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत।

21. श्रीनायार: स्वल्पभाषी आसीत् ।

(A) कः

(B) कीदृश:

(C)केन

(D) कुत्र

22. तस्य राज्येन सह कश्चित् सम्पर्कः नास्ति ।

(A) कः

(B) कीदृशः

(C) केन

(D) कुत्र

23. पत्रस्य अर्घाधिकं भागं अनुधारा आर्द्राकरोति स्म ।

(A)कस्य

(B) कीदृशः

(C) केन

(D) कुत्र

24. श्रीदासः तत्पत्रमुद्घाटितवान् ।

(A)कः

(B) कीदृशः

(C) केन

(D) कुत्र

25 भगवान् त्वां दीर्घजीवनं कारयतु ।

(A) कः

(B) कीदृशः

(C) केन

(D) काम्

निर्देशः निर्देशानुसारम् उत्तरं चिनुत-

26. विद्ययाऽमृतमश्नुते' पाठः कस्मात् ग्रंथात् संकलितः ?

(A) तैत्तिरीयोपनिषदः

(B)ईशावास्योपनिषदः

(C) मुंडकोपनिषदः

(D) मांडूक्योपनिषदः

27. रघुवंशात् कः पाठः संकलितः ?

(A)रघुकौत्ससंवादः

(B) बालकौतुकम्

(C) सूक्ति-सुधा

(D) दीनबंधुश्रीनायारः

28. 'विक्रमस्यौदार्यम्' पाठः कस्मात् ग्रंथात् संकलितः ?

(A) रामायणात्

(B) मेघदूतात्

(C) महाभारतात्

(D) सिंहासनद्वत्रिंशिकायाः

29. 'बालकौतुकम्' इति पाठः कस्य रचना ?

(A)कालिदासस्य

(B) अवभूतेः

(C) बाणभट्टस्य

(D) सुश्रुतस्य

30. अन्तरराष्ट्रिययोगदिवसः कदा समायोज्यते ?

(A) 19 जून

(B) 20 जून

(C) 21 जून

(D) 22 जून

भाग-B

( विषयनिष्ठ प्रश्न)

खण्ड -अ

( अति लघु उत्तरीय प्रश्नः)

कस्यापि षट् प्रश्नस्य उत्तरं ददातु।

निर्देश: अधोलिखितम् अनुच्छेदं पठित्वा प्रदत्तान् प्रश्नान् निर्देशानुसारम् उत्तरत -2x6-12

भारतम् एकः विशालः प्राचीनः च देशः अस्ति। एतद् उत्तरे कश्मीरप्रदेशात् दक्षिणे कन्याकुमारी पर्यन्तम्, पूर्व असमप्रदेशात् पश्चिमे कच्छप्रदेशपर्यन्तं च विस्तृतम् अस्ति । अस्माकं भारते विभिन्नानां वर्णानां, जातीनां, धर्माणां च जनाः परस्परं मिलित्वा वसन्ति । भारते भाषा-परम्परा-धर्मवैभिन्ये अधि अत्रत्येषु नागरिकेषु एकता बर्तते । स्वतन्त्रता भारतीयनागरिकाणां मौलिक अधिकारः अस्ति। सर्वं नागरिकाः कमपि धर्म स्वीकर्तुं स्वतन्त्राः सन्ति । सर्वे धर्मा अस्मभ्यं नम्रता दया परोपकाराणाम् उपदेशं यच्छन्ति। अत एवभारते सर्वेषां धर्माणां जना भेदभावं विना निवसन्ति ।

प्रश्नाः

पूर्णवाक्येन उत्तरत -

31.भारतम् कीदृशः देशः अस्ति ?

32. भारतस्य नागरिकेषु का वर्तते ?

33.भारते जना कथं वसन्ति ?

34. यथानिर्देशम् उत्तरत -

(1) 'सन्ति' इति क्रियापदस्य कर्तृपद किम् ?

(ii) 'प्राचीनः' इति विशेषणस्य विशेष्य किम् ?

(iii) 'अन्योऽन्यम्' इत्ति अर्थ कि पदम् अत्र प्रयुक्तम् ?

(iv)'परतन्वाः' इति पदस्य कि विलोमपदम् अत्र प्रयुक्तम् ?

अधोलिखितं गद्यांश, पद्यं च पठित्वा प्रदत्तप्रश्नान् संस्कृतेन उत्तरत -

गद्यांशः-

"अस्मिन् समये एकः षोडशवर्ष-देशीयो गौरो युवा हयेन पर्वतश्रेणीरुपर्युपरि गच्छति स्म । एष सुगठितदृढशरीरः श्यामश्यामैर्गुच्छगुच्छः कुञ्चितकुञ्चितैः कचकलापैः दूरागमनायासवशेन सूक्ष्म-मौक्तिक-पटलेनेव स्वेदबिन्दु ब्रजेन समाच्छादितललाट-कपोल नासाग्रोत्तरोष्ठः कोऽपि शिववीरस्य विश्वासपात्रः सिंहदुर्गात् तस्यैव पत्रमादाय तोरणदुर्गं प्रयाति ।"

प्रश्नाः

पूर्णवाक्येन उत्तरत -

35. युवा केन पर्वतश्रेण्याः उपरि गच्छति स्म ?

36. निर्देशानुसारम् उत्तरत :

(1)'गच्छति स्म' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम् ?

(ii) 'स्थूल' इति पदस्य किम् विलोमपदद्मत्र प्रयुक्तम् ?

(iii)'केशसमूहैः' इति पदस्य किं पर्यावपदम् अत्र प्रयुक्तम् ?

(iv) 'तस्यैव पत्रम् आदाय इति वाक्ये 'तस्य' इति सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम् ?

पद्यम् -

प्रातः प्रयाणाभिमुखाय तस्मै

सविस्मयाः कोषगृहे नियुक्ताः।

हिरण्मयीं कोषगृहस्य मध्ये

वृष्टिं शशंसुः पतितां नभस्तः।।

37. पूर्णवाक्येन उत्तरत -

(1) कस्य मध्ये वृष्टिं शशंसुः ?

(ii) कीदृशीं वृष्टि शशंसुः ?

38. यथानिर्देशम् उत्तरत -

(i) 'शशंसुः' अस्य कर्तृपदं किम् ?

(ii) 'वृष्टिम्' अस्य विशेषणं किम् ?

खण्ड -ब

(लघु उत्तरीय प्रश्नः)

कस्यापि षट् प्रश्नस्य उत्तरं ददातु। प्रत्येकं प्रश्नस्य उत्तरं अधिकतमं १५० शब्देषु ददातु।

39. अधोलिखितस्य श्लोकस्य अन्वये रित्तस्थानपूर्ति कुरुत

ईशावास्यमिदं सर्व यत्किंच जगत्यां जगत् । 

तेन व्यक्तेन भुञ्जीथा मा गृधः कस्यस्विद् धनम् ।।

जगत्यां यत् किम् च (1)..... इदम् सर्वम् (ii)....... तेन त्यक्तेन भुञ्जीथाः,कस्यस्वित् धनं मा (iii)...........।

40.वाक्यं शुद्ध कुरुत-

(क)मया पत्रं लिखामि ।

(ख)त्वं कुत्र गच्छति ?

(ग)राजा दशरथस्य चत्वारः पुत्राः आसीत् ।

41. उचितरूपैः रिक्तस्थानं पूरयत -

(क).......यज्ञं कुर्वन्ति ।(मुनि)

(ख).......कमलानि विकसन्ति । (तत्)

(4)छात्रा........ गच्छन्ति । (विद्यालय)

42. प्रत्ययं संयोज्य लिखत

(क) गम्+क्त्वा-

(ख) कृ+तव्यत् -

(ग) नर्तक+ङीप् -

43. अधः समस्तपदानां विग्रहाः दत्ताः, तानाश्रित्य समस्तपदानि रचयत

यथा-कुलस्य व्रतं कुलव्रतम् ।

(क) वनस्य अन्तरे-

(ख) गुणानां लुब्धाः-

(ग) प्रकृत्या सिद्धम्-

44. शब्दार्थं लिखत-

(क)अस्तेयम् -

(ख) शौचम् -

(ग) जुगुप्सा-

45. रेखाङ्कितपदस्य विभक्ति तत् कारणं च लिखत -

(क) गणेशाय नमः ।

(ख) जलं विना जीवनं शून्यः ।

(ग) कविषु कालिदासः श्रेष्ठः ।

46. अधोलिखितपदानां सन्धि विच्छेदं वा कुरुत-

(क) स्वागतम्-.............+................

(ख) कालांश-.............+.................

(ग) अति+इव-...............................

खण्ड -स

(दीर्घ उत्तरीय प्रश्नः)-5x4-20

चतुर्णां प्रश्नानाम् उत्तरं ददातु। प्रत्येकं प्रश्नस्य उत्तरं अधिकतमं २५० शब्देषु ददातु।

47.श्लोकमेलनं कुरुत -

'अ''                                  आ'

कर्मण्येवाधिकारस्ते    यत्किञ्च जगत्यां जगत् ।

ददाति प्रतिगृह्णाति      मा फलेषु कदाचन ।

ईशावास्यमिदं सर्व      गुह्यमाख्याति पृच्छति ।

अस्ति यद्यपि सर्वत्र     योजयते हिताय ।

पापान्निवारयति          नीरं नीरज-राजितम् ।

48.विद्यालयशुल्कक्षमापनार्थ स्वप्राचार्य प्रति एक पत्र लिखत ।

49.चम्पूकाव्यस्य वैशिष्ट्यं प्रतिपादयत । चम्पूकाव्यस्य उदाहरणम् अपि लिखत ।

50.अधोलिखित्तरचनानां लेखकानां नामानि लिखत । (केवलं पञ्चानाम् )

(क) रामायणम्-

(ख) पाषाणी कन्या-

(ग) महाभारतम्-

(घ)किरातार्जुनीयम्-

(ङ)उत्तररामचरितम्-

(च) कादम्बरी-

51. मञ्जूषासहायतया चित्रं दृष्ट्वा पञ्च चाक्यानि रचयत -

मन्जूषाः-पर्वताः,हरिताः,नदी,वृक्षाः,गृहाणि,वर्षाकाले,मेघा,सुन्दरम्,जलमग्नाः

52. मञ्जूषातः उचितसङ्केतान् गृहीत्या अधोलिखितां कथां पूरयित्वा पुनः लिखत-

मन्जूषाः-गर्वेण, दास्यति, त्वमेव, सम्मानितवान्, असत्यवादनम् ।

एकः अहङ्कारी राजा पण्डितान् आहूय अपृच्छत् । कः श्रेष्ठः अहं वा ईश्वरः वा ?" व्याकुलाः पण्डिताः अचिन्तयन् किं कुर्मः? इतः प्राणहानिः ततः,,,,,,,,,,,,,,,(1),,,,,,,,,,,,,,,।एकः वृद्धः प्रणम्य अवदत् "राजन् । निस्संदेह,,,,,,,,,,,,,,,(2),,,,,,,,,,,,,,,, श्रेष्ठः न ईश्वरः।राजा,,,,,,,,,,,,,,, (3),,,,,,,,,,,,,,, मस्तकम् उन्नयन् अपृच्छत् तत् कथम्?" वृद्धपण्डितः अवदत् -"राजन् । त्वम् अस्मान् राज्यात् निष्कासयितुं क्षमः न तु ईश्वरः । निष्कासयति चेत् कुत्र स्थानं,,,,,,,,,,,,,,, (4),,,,,,,,,,,,,,,?" राजा स्वमूर्खताम् अवगतवान् वृद्धं च,,,,,,,,,,,,,,, (5),,,,,,,,,,,,,,,।

संस्कृत आदर्श प्रश्नपत्रम्-4

 संस्कृत आदर्श प्रश्नपत्रम्-4

कक्षा-द्वादशः

पूर्णाङ्काः - १००

उत्तीर्णाङ्काः - ३३

समय - ३ घण्टा

अभ्यर्थिनः यथाशक्ति स्वशब्देषु उत्तरं दद्युः।

अन्ते चिह्नानि पूर्णचिह्नं सूचयन्ति ।

सर्वेषां प्रश्नानामुत्तरं लिखत ।

भाग-अ

(बहुविकल्पीय प्रश्नः )

प्रश्नसङ्ख्या १ तः ३० पर्यन्तं बहुविकल्पप्रकारः भवति।प्रत्येकस्य प्रश्नस्य चत्वारः विकल्पाः सन्ति । सम्यक् विकल्पं चित्वा उत्तरपत्रे लिखन्तु। प्रत्येकं प्रश्नः १ अङ्कस्य अस्ति। -1 x 30 = 30

प्रश्न संख्या 1-30 वस्तुनिष्ठप्रश्नाः सन्ति ।

सर्वे प्रश्नाः समानाङ्काः ।

सर्वे प्रश्नाः अनिवार्याः ।

प्रदत्तेषु विकल्पेषु समुचितम् उत्तरं चिनुत ।

अपठितांश-अवबोधनम्-

निर्देश-अधोलिखितं अनुच्छेदं पठित्वा प्रदत्तप्रश्नान् विकल्पेभ्यः उत्तरत-

अनुच्छेदः-

अस्माकं देशस्य नाम भारतवर्षम् । एषः एकः बहुभाषा-भाषीदेशः अस्ति । अत्र बहवः प्रदेशाः सन्ति । एषु प्रदेशेषुबहव्यः भाषाः व्यवहताः भवन्ति । प्राचीनकाले अस्य देशस्भाषा संस्कृतम् एव आसीत्।संस्कृतभाषा भारतीय-भाषाणांजननी अस्ति । अनया भाषया सर्वाः प्रान्तीयभाषाः अनुप्राणिताः प्रभाविताः च सन्ति । इयं भाषा अतीव सरलामधुरा च अस्ति । श्रुतिः स्मृतिः उपनिषत पुराणं दर्शनम अन्यानि च शास्त्राणि संस्कृते एव रचितानि सन्ति । श्रुतयः

चतस्रः सन्ति – ऋक्, यजुः, साम, अथर्वा इति । श्रुतीनाम् आशयं स्मृतयः प्रतिपादयन्ति ।

1.श्रुतयः कति सन्ति ?

(A).तिस्रः

(B).द्वे

(C).चतस्रः

(D).पञ्च

2.प्राचीनकाले भारतस्य भाषा किम् आसीत् ?

(A).पालि

(B).प्राकृत

(C).अरबी

(D).संस्कृतम्

3.'बहव्यः स्मृतयः' अनयोः पदयोः किं पदं विशेषणम् ?

(A).स्मृतयः

(B).बहव्यः

(C).उपनिषत

(D).आशयं

4.भाषाणाम्' इति शब्दे का विभक्तिः ?

(A).षष्ठी

(B).पंचमी

(C).तृतीया

(D).द्वितीया

5.तिष्ठत्यकर्मकृत्-अस्य सन्धिं-विच्छेदं किम् ?

(A).तिष्ठति + अकर्मकृत् 

(B).तिष्ठति + कर्मकृत्

(C).तिष्ठत + अकर्मकृत्

(D).तिष्ठत्य + अकर्मकृत्

पठितावबोधनम्- 

निर्देश : 

अधोलिखितं गद्यांशं, पद्यं, नाट्य च पठित्वा प्रदत्तप्रश्नान् विकल्पेभ्यः- 

गद्यांशः-

 'इत्येवं विचार्य सर्वस्वदक्षिणं यज्ञं कर्तुमुपक्रान्तवान् । ततः शिल्पिभिरतीव मनोहरो मण्डपः कारितः। सर्वापि यज्ञसामग्री समाहृता। देवमुनिगन्धर्वसिद्धाश्च समुद्राह्वानार्थं कश्चिद् ब्राह्यणः समुद्रतीरे प्रेषितः। गन्धपुष्पादिषोडशोपचारं विधायाSब्रवीत्।" 

6. शिल्पिभिः कः कारितः ? 

(A) गृहम् 

(B) मूर्ति:

(C) मनोहरमण्डपः 

(D) विद्यालय: 

7. कस्य आह्वानार्थं ब्राह्मणः प्रेषितः ?

 (A) समुद्रस्य

 (B) देवस्य 

(C) पुत्रस्य 

(D) असुरस्य 

8. 'कारुभिः' अस्य क: पर्याय: ?

 (A) लताभि: 

(B) मातृभिः 

(C) शिल्पिभि: 

(D) सर्वाभिः

9. 'आगत्य' अस्य विलोमपदं किम् ?

 (A) आगम्य 

(B) प्रणम्य 

(C) अवगम्य 

(D) गत्वा 

10. 'विचार्य' पदे कः प्रत्ययः प्रयुक्तः ?

 (A) ल्यप् 

(B) अनीयर्

 (C) क्त्वा

 (D) शतृ 

पद्यम्-

 "पश्चात्पुच्छं वहति विपुलं तच्च धूनोत्यजस्रम, 

दीर्घग्रीव: स भवति, खुरास्तस्य चत्वार एव।

 शष्पाण्यत्ति प्रकिरति शकृत्पिण्डकानाप्रमात्रान्,

 किं व्याख्यानैव्रजति स पुनर्दूरमेहपेहि यामः ॥"

11. दीर्घग्रीवः क: भवति ? 

(A) अज:

(B) अश्व: 

(C) कपोतः 

(D) वराह:

12. अश्वः कानि अत्ति ? 

(A)शष्पाणि 

(B) आम्राणि 

(C)कमलानि 

(D) नेत्राणि 

13. 'सततम्' अस्य केः पर्यायः ? 

(A)सत्यम् 

(B) अजस्रम् 

(C) असत्यम् 

(D) खुराः 

14.'अग्रे' अस्य विलोमपदं किम् ? 

(A)विपुलम् 

(B) दीर्घग्रीवः 

(C) पश्चात् 

(D) तच्च 

15. 'भवति' पदे कः लकारः ? 

(A) लट् 

(B) लृट् 

(C) लोट् 

(D) लङ्

नाट्यांशः- 

"कौसल्या जात ! अस्ति ने माता ? स्मरसि वा तातम् ? 

लवः-नहि । 

कौसल्या-ततः कस्य त्वम् ? 

लवः-भगवतः सुगृहीतनामधेयस्य वाल्मीकेः. । 

कौसल्या-अयि जात । कथयितव्यं कथय। 

लवः-एतावदेव जानामि । (प्रविश्य सम्भ्रान्ताः) 

वटवः-कुमार! कुमार! अश्वोऽश्व इति कोऽपि भूतविशेषो जनपदेष्वनुश्रूयते,सोऽयमधुनाऽस्माभिः स्वयं प्रत्यक्षीकृतः।" 

16. 'वाल्मीकेः' अस्य किं विशेषणम् ? 

(A) सुगृहीतनामधेयस्य 

(B) कुमारः 

(C) भूतविशेषो 

(D) कोऽपि 

17. अस्माभिः कः भूतविशेषः प्रत्यक्षीकृतः ?

(A) अजः

(B) चित्रकः

(C)व्याघ्रः

(D)अश्वः

18. भूतविशेषोऽश्व कुत्र अनुश्रूयते ?

(A) ग्रामेषु

(B)जनपदेषु

(C) वनेषु

(D)गृहेषु

19. 'अनुश्रूयते' अस्य कर्तृपदं किम् ?

(A) बटवः

(B) लवः

(C) कौसल्या

(D) जनकः

20, 'कथयितव्यं' पदे कः प्रत्ययः प्रयुक्तः ?

(A) क्त्त्वा

(B) क्त

(C) तव्यत्

(D) ल्यप्

निर्देश: रेखांकित पदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत।

21. श्रीनायार: स्वल्पभाषी आसीत् ।

(A) कः

(B) कीदृश:

(C)केन

(D) कुत्र

22. तस्य राज्येन सह कश्चित् सम्पर्कः नास्ति ।

(A) कः

(B) कीदृशः

(C) केन

(D) कुत्र

23. पत्रस्य अर्घाधिकं भागं अनुधारा आर्द्राकरोति स्म ।

(A)कस्य

(B) कीदृशः

(C) केन

(D) कुत्र

24. श्रीदासः तत्पत्रमुद्घाटितवान् ।

(A)कः

(B) कीदृशः

(C) केन

(D) कुत्र

25 भगवान् त्वां दीर्घजीवनं कारयतु ।

(A) कः

(B) कीदृशः

(C) केन

(D) काम्

निर्देशः निर्देशानुसारम् उत्तरं चिनुत-

26. विद्ययाऽमृतमश्नुते' पाठः कस्मात् ग्रंथात् संकलितः ?

(A) तैत्तिरीयोपनिषदः

(B)ईशावास्योपनिषदः

(C) मुंडकोपनिषदः

(D) मांडूक्योपनिषदः

27. रघुवंशात् कः पाठः संकलितः ?

(A)रघुकौत्ससंवादः

(B) बालकौतुकम्

(C) सूक्ति-सुधा

(D) दीनबंधुश्रीनायारः

28. 'विक्रमस्यौदार्यम्' पाठः कस्मात् ग्रंथात् संकलितः ?

(A) रामायणात्

(B) मेघदूतात्

(C) महाभारतात्

(D) सिंहासनद्वत्रिंशिकायाः

29. 'बालकौतुकम्' इति पाठः कस्य रचना ?

(A)कालिदासस्य

(B) अवभूतेः

(C) बाणभट्टस्य

(D) सुश्रुतस्य

30. अन्तरराष्ट्रिययोगदिवसः कदा समायोज्यते ?

(A) 19 जून

(B) 20 जून

(C) 21 जून

(D) 22 जून

भाग-B

( विषयनिष्ठ प्रश्न)

खण्ड -अ

( अति लघु उत्तरीय प्रश्नः)

कस्यापि षट् प्रश्नस्य उत्तरं ददातु।

निर्देश: अधोलिखितम् अनुच्छेदं पठित्वा प्रदत्तान् प्रश्नान् निर्देशानुसारम् उत्तरत -2x6-12

भारतम् एकः विशालः प्राचीनः च देशः अस्ति। एतद् उत्तरे कश्मीरप्रदेशात् दक्षिणे कन्याकुमारी पर्यन्तम्, पूर्व असमप्रदेशात् पश्चिमे कच्छप्रदेशपर्यन्तं च विस्तृतम् अस्ति । अस्माकं भारते विभिन्नानां वर्णानां, जातीनां, धर्माणां च जनाः परस्परं मिलित्वा वसन्ति । भारते भाषा-परम्परा-धर्मवैभिन्ये अधि अत्रत्येषु नागरिकेषु एकता बर्तते । स्वतन्त्रता भारतीयनागरिकाणां मौलिक अधिकारः अस्ति। सर्वं नागरिकाः कमपि धर्म स्वीकर्तुं स्वतन्त्राः सन्ति । सर्वे धर्मा अस्मभ्यं नम्रता दया परोपकाराणाम् उपदेशं यच्छन्ति। अत एवभारते सर्वेषां धर्माणां जना भेदभावं विना निवसन्ति ।

प्रश्नाः

पूर्णवाक्येन उत्तरत -

31.भारतम् कीदृशः देशः अस्ति ?

32. भारतस्य नागरिकेषु का वर्तते ?

33.भारते जना कथं वसन्ति ?

34. यथानिर्देशम् उत्तरत -

(1) 'सन्ति' इति क्रियापदस्य कर्तृपद किम् ?

(ii) 'प्राचीनः' इति विशेषणस्य विशेष्य किम् ?

(iii) 'अन्योऽन्यम्' इत्ति अर्थ कि पदम् अत्र प्रयुक्तम् ?

(iv)'परतन्वाः' इति पदस्य कि विलोमपदम् अत्र प्रयुक्तम् ?

अधोलिखितं गद्यांश, पद्यं च पठित्वा प्रदत्तप्रश्नान् संस्कृतेन उत्तरत -

गद्यांशः-

"अस्मिन् समये एकः षोडशवर्ष-देशीयो गौरो युवा हयेन पर्वतश्रेणीरुपर्युपरि गच्छति स्म । एष सुगठितदृढशरीरः श्यामश्यामैर्गुच्छगुच्छः कुञ्चितकुञ्चितैः कचकलापैः दूरागमनायासवशेन सूक्ष्म-मौक्तिक-पटलेनेव स्वेदबिन्दु ब्रजेन समाच्छादितललाट-कपोल नासाग्रोत्तरोष्ठः कोऽपि शिववीरस्य विश्वासपात्रः सिंहदुर्गात् तस्यैव पत्रमादाय तोरणदुर्गं प्रयाति ।"

प्रश्नाः

पूर्णवाक्येन उत्तरत -

35. युवा केन पर्वतश्रेण्याः उपरि गच्छति स्म ?

36. निर्देशानुसारम् उत्तरत :

(1)'गच्छति स्म' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम् ?

(ii) 'स्थूल' इति पदस्य किम् विलोमपदद्मत्र प्रयुक्तम् ?

(iii)'केशसमूहैः' इति पदस्य किं पर्यावपदम् अत्र प्रयुक्तम् ?

(iv) 'तस्यैव पत्रम् आदाय इति वाक्ये 'तस्य' इति सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम् ?

पद्यम् -

प्रातः प्रयाणाभिमुखाय तस्मै

सविस्मयाः कोषगृहे नियुक्ताः।

हिरण्मयीं कोषगृहस्य मध्ये

वृष्टिं शशंसुः पतितां नभस्तः।।

37. पूर्णवाक्येन उत्तरत -

(1) कस्य मध्ये वृष्टिं शशंसुः ?

(ii) कीदृशीं वृष्टि शशंसुः ?

38. यथानिर्देशम् उत्तरत -

(i) 'शशंसुः' अस्य कर्तृपदं किम् ?

(ii) 'वृष्टिम्' अस्य विशेषणं किम् ?

खण्ड -ब

(लघु उत्तरीय प्रश्नः)

कस्यापि षट् प्रश्नस्य उत्तरं ददातु। प्रत्येकं प्रश्नस्य उत्तरं अधिकतमं १५० शब्देषु ददातु।

39. अधोलिखितस्य श्लोकस्य अन्वये रित्तस्थानपूर्ति कुरुत

ईशावास्यमिदं सर्व यत्किंच जगत्यां जगत् । 

तेन व्यक्तेन भुञ्जीथा मा गृधः कस्यस्विद् धनम् ।।

जगत्यां यत् किम् च (1)..... इदम् सर्वम् (ii)....... तेन त्यक्तेन भुञ्जीथाः,कस्यस्वित् धनं मा (iii)...........।

40.वाक्यं शुद्ध कुरुत-

(क)मया पत्रं लिखामि ।

(ख)त्वं कुत्र गच्छति ?

(ग)राजा दशरथस्य चत्वारः पुत्राः आसीत् ।

41. उचितरूपैः रिक्तस्थानं पूरयत -

(क).......यज्ञं कुर्वन्ति ।(मुनि)

(ख).......कमलानि विकसन्ति । (तत्)

(4)छात्रा........ गच्छन्ति । (विद्यालय)

42. प्रत्ययं संयोज्य लिखत

(क) गम्+क्त्वा-

(ख) कृ+तव्यत् -

(ग) नर्तक+ङीप् -

43. अधः समस्तपदानां विग्रहाः दत्ताः, तानाश्रित्य समस्तपदानि रचयत

यथा-कुलस्य व्रतं कुलव्रतम् ।

(क) वनस्य अन्तरे-

(ख) गुणानां लुब्धाः-

(ग) प्रकृत्या सिद्धम्-

44. शब्दार्थं लिखत-

(क)अस्तेयम् -

(ख) शौचम् -

(ग) जुगुप्सा-

45. रेखाङ्कितपदस्य विभक्ति तत् कारणं च लिखत -

(क) गणेशाय नमः ।

(ख) जलं विना जीवनं शून्यः ।

(ग) कविषु कालिदासः श्रेष्ठः ।

46. अधोलिखितपदानां सन्धि विच्छेदं वा कुरुत-

(क) स्वागतम्-.............+................

(ख) कालांश-.............+.................

(ग) अति+इव-...............................

खण्ड -स

(दीर्घ उत्तरीय प्रश्नः)-5x4-20

चतुर्णां प्रश्नानाम् उत्तरं ददातु। प्रत्येकं प्रश्नस्य उत्तरं अधिकतमं २५० शब्देषु ददातु।

47.श्लोकमेलनं कुरुत -

'अ''                                  आ'

कर्मण्येवाधिकारस्ते    यत्किञ्च जगत्यां जगत् ।

ददाति प्रतिगृह्णाति      मा फलेषु कदाचन ।

ईशावास्यमिदं सर्व      गुह्यमाख्याति पृच्छति ।

अस्ति यद्यपि सर्वत्र     योजयते हिताय ।

पापान्निवारयति          नीरं नीरज-राजितम् ।

48.विद्यालयशुल्कक्षमापनार्थ स्वप्राचार्य प्रति एक पत्र लिखत ।

49.चम्पूकाव्यस्य वैशिष्ट्यं प्रतिपादयत । चम्पूकाव्यस्य उदाहरणम् अपि लिखत ।

50.अधोलिखित्तरचनानां लेखकानां नामानि लिखत । (केवलं पञ्चानाम् )

(क) रामायणम्-

(ख) पाषाणी कन्या-

(ग) महाभारतम्-

(घ)किरातार्जुनीयम्-

(ङ)उत्तररामचरितम्-

(च) कादम्बरी-

51. मञ्जूषासहायतया चित्रं दृष्ट्वा पञ्च चाक्यानि रचयत -

मन्जूषाः-पर्वताः,हरिताः,नदी,वृक्षाः,गृहाणि,वर्षाकाले,मेघा,सुन्दरम्,जलमग्नाः

52. मञ्जूषातः उचितसङ्केतान् गृहीत्या अधोलिखितां कथां पूरयित्वा पुनः लिखत-

मन्जूषाः-गर्वेण, दास्यति, त्वमेव, सम्मानितवान्, असत्यवादनम् ।

एकः अहङ्कारी राजा पण्डितान् आहूय अपृच्छत् । कः श्रेष्ठः अहं वा ईश्वरः वा ?" व्याकुलाः पण्डिताः अचिन्तयन् किं कुर्मः? इतः प्राणहानिः ततः,,,,,,,,,,,,,,,(1),,,,,,,,,,,,,,,।एकः वृद्धः प्रणम्य अवदत् "राजन् । निस्संदेह,,,,,,,,,,,,,,,(2),,,,,,,,,,,,,,,, श्रेष्ठः न ईश्वरः।राजा,,,,,,,,,,,,,,, (3),,,,,,,,,,,,,,, मस्तकम् उन्नयन् अपृच्छत् तत् कथम्?" वृद्धपण्डितः अवदत् -"राजन् । त्वम् अस्मान् राज्यात् निष्कासयितुं क्षमः न तु ईश्वरः । निष्कासयति चेत् कुत्र स्थानं,,,,,,,,,,,,,,, (4),,,,,,,,,,,,,,,?" राजा स्वमूर्खताम् अवगतवान् वृद्धं च,,,,,,,,,,,,,,, (5),,,,,,,,,,,,,,,।

संस्कृत आदर्श प्रश्नपत्रम्-5

 संस्कृत आदर्श प्रश्नपत्रम्-5

 कक्षा-द्वादशः

पूर्णाङ्काः - १००

उत्तीर्णाङ्काः - ३३

समय - ३ घण्टा

अभ्यर्थिनः यथाशक्ति स्वशब्देषु उत्तरं दद्युः।

अन्ते चिह्नानि पूर्णचिह्नं सूचयन्ति ।

सर्वेषां प्रश्नानामुत्तरं लिखत ।

भाग-अ

(बहुविकल्पीय प्रश्नः )

प्रश्नसङ्ख्या १ तः ३० पर्यन्तं बहुविकल्पप्रकारः भवति।प्रत्येकस्य प्रश्नस्य चत्वारः विकल्पाः सन्ति । सम्यक् विकल्पं चित्वा उत्तरपत्रे लिखन्तु। प्रत्येकं प्रश्नः १ अङ्कस्य अस्ति। -1 x 30 = 30

प्रश्न संख्या 1-30 वस्तुनिष्ठप्रश्नाः सन्ति ।

सर्वे प्रश्नाः समानाङ्काः ।

सर्वे प्रश्नाः अनिवार्याः ।

प्रदत्तेषु विकल्पेषु समुचितम् उत्तरं चिनुत ।

अपठितांश-अवबोधनम्-

निर्देश-अधोलिखितं अनुच्छेदं पठित्वा प्रदत्तप्रश्नान् विकल्पेभ्यः उत्तरत-

अनुच्छेदः-

मातृभूमिः पुत्रोऽहं पृथिव्याः इत्यस्ति वेदवाक्यम् । जन्मदात्री माता एव केवलं माता न भवतिजन्मभूमिरपि अस्माकं माता । अस्याः जन्मभूम्याः ऋणं प्रत्येकम् अपि देशवासिने वर्तते । यस्य देशस्यअन्नेन अमृततुल्येन जलेन वायुना च प्राणान् धारयामः वयं कदापि तस्मात् अनृणाः भवितुं न शक्नुमः । यस्मिन् देशे जनाः स्वदेशस्य सुखदुःखाभ्यां निश्चिन्ताः केवलं स्वार्थ साधयन्ति सः देश: कालक्रमेण विनाशं लभते । परं यस्य देशवासिषु देशसेवायाः उत्कृष्टाः भावनाः अवसरे प्राप्ते सति आत्मार्पणमपि कुर्वन्ति, तेषां देशः उन्नतेः उन्नततमे शिखरे विराजते ।

1.जन्मभूमिरपि अस्माकं का ?

(A).देश:

(B).भूमिः

(C).माता

(D).पृथ्वी

2.जन्मभूम्याः ऋणं कस्मै वर्त्तते

(A).पित्रा

(B).मात्रा

(C).पृथिव्या

(D).प्रत्येकम् अपि देशवासिने

3.'अस्याः ऋणम्' अत्र अस्याः सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम् ?

(A).जन्मभूम्याः

(B).पृथिव्याः

(C).पित्रा

(D).मात्रा

4.'ऋण रहिताः' अस्मिन् अर्थे किं पदं गद्यांशे प्रयुक्तम् ?

(A).देशसेवायाः

(B).अनृणाः

(C).जन्मदात्री

(D).मातृभूमिः

5. जनयेदज्ञानाम्-सन्धिं-विच्छेदं किम् ?

(A).जनयेद् + अज्ञानाम्

(B).जनयेत + अज्ञानाम्

(C).जनयत् + अज्ञानाम्

(D).जनयेत् + अज्ञानाम्

पठितावबोधनम्- 

निर्देश : 

अधोलिखितं गद्यांशं, पद्यं, नाट्य च पठित्वा प्रदत्तप्रश्नान् विकल्पेभ्यः उत्तरत-- 

गद्यांशः-

 'इत्येवं विचार्य सर्वस्वदक्षिणं यज्ञं कर्तुमुपक्रान्तवान् । ततः शिल्पिभिरतीव मनोहरो मण्डपः कारितः। सर्वापि यज्ञसामग्री समाहृता। देवमुनिगन्धर्वसिद्धाश्च समुद्राह्वानार्थं कश्चिद् ब्राह्यणः समुद्रतीरे प्रेषितः। गन्धपुष्पादिषोडशोपचारं विधायाSब्रवीत्।" 

6. शिल्पिभिः कः कारितः ? 

(A) गृहम् 

(B) मूर्ति:

(C) मनोहरमण्डपः 

(D) विद्यालय: 

7. कस्य आह्वानार्थं ब्राह्मणः प्रेषितः ?

 (A) समुद्रस्य

 (B) देवस्य 

(C) पुत्रस्य 

(D) असुरस्य 

8. 'कारुभिः' अस्य क: पर्याय: ?

 (A) लताभि: 

(B) मातृभिः 

(C) शिल्पिभि: 

(D) सर्वाभिः

9. 'आगत्य' अस्य विलोमपदं किम् ?

 (A) आगम्य 

(B) प्रणम्य 

(C) अवगम्य 

(D) गत्वा 

10. 'विचार्य' पदे कः प्रत्ययः प्रयुक्तः ?

 (A) ल्यप् 

(B) अनीयर्

 (C) क्त्वा

 (D) शतृ 

पद्यम्-

 "पश्चात्पुच्छं वहति विपुलं तच्च धूनोत्यजस्रम, 

दीर्घग्रीव: स भवति, खुरास्तस्य चत्वार एव।

 शष्पाण्यत्ति प्रकिरति शकृत्पिण्डकानाप्रमात्रान्,

 किं व्याख्यानैव्रजति स पुनर्दूरमेहपेहि यामः ॥"

11. दीर्घग्रीवः क: भवति ? 

(A) अज:

(B) अश्व: 

(C) कपोतः 

(D) वराह:

12. अश्वः कानि अत्ति ? 

(A)शष्पाणि 

(B) आम्राणि 

(C)कमलानि 

(D) नेत्राणि 

13. 'सततम्' अस्य केः पर्यायः ? 

(A)सत्यम् 

(B) अजस्रम् 

(C) असत्यम् 

(D) खुराः 

14.'अग्रे' अस्य विलोमपदं किम् ? 

(A)विपुलम् 

(B) दीर्घग्रीवः 

(C) पश्चात् 

(D) तच्च 

15. 'भवति' पदे कः लकारः ? 

(A) लट् 

(B) लृट् 

(C) लोट् 

(D) लङ्

नाट्यांशः- 

"कौसल्या जात ! अस्ति ने माता ? स्मरसि वा तातम् ? 

लवः-नहि । 

कौसल्या-ततः कस्य त्वम् ? 

लवः-भगवतः सुगृहीतनामधेयस्य वाल्मीकेः. । 

कौसल्या-अयि जात । कथयितव्यं कथय। 

लवः-एतावदेव जानामि । (प्रविश्य सम्भ्रान्ताः) 

वटवः-कुमार! कुमार! अश्वोऽश्व इति कोऽपि भूतविशेषो जनपदेष्वनुश्रूयते,सोऽयमधुनाऽस्माभिः स्वयं प्रत्यक्षीकृतः।" 

16. 'वाल्मीकेः' अस्य किं विशेषणम् ? 

(A) सुगृहीतनामधेयस्य 

(B) कुमारः 

(C) भूतविशेषो 

(D) कोऽपि 

17. अस्माभिः कः भूतविशेषः प्रत्यक्षीकृतः ?

(A) अजः

(B) चित्रकः

(C)व्याघ्रः

(D)अश्वः

18. भूतविशेषोऽश्व कुत्र अनुश्रूयते ?

(A) ग्रामेषु

(B)जनपदेषु

(C) वनेषु

(D)गृहेषु

19. 'अनुश्रूयते' अस्य कर्तृपदं किम् ?

(A) बटवः

(B) लवः

(C) कौसल्या

(D) जनकः

20, 'कथयितव्यं' पदे कः प्रत्ययः प्रयुक्तः ?

(A) क्त्त्वा

(B) क्त

(C) तव्यत्

(D) ल्यप्

निर्देश: रेखांकित पदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत।

21. श्रीनायार: स्वल्पभाषी आसीत् ।

(A) कः

(B) कीदृश:

(C)केन

(D) कुत्र

22. तस्य राज्येन सह कश्चित् सम्पर्कः नास्ति ।

(A) कः

(B) कीदृशः

(C) केन

(D) कुत्र

23. पत्रस्य अर्घाधिकं भागं अनुधारा आर्द्राकरोति स्म ।

(A)कस्य

(B) कीदृशः

(C) केन

(D) कुत्र

24. श्रीदासः तत्पत्रमुद्घाटितवान् ।

(A)कः

(B) कीदृशः

(C) केन

(D) कुत्र

25 भगवान् त्वां दीर्घजीवनं कारयतु ।

(A) कः

(B) कीदृशः

(C) केन

(D) काम्

निर्देशः निर्देशानुसारम् उत्तरं चिनुत-

26. विद्ययाऽमृतमश्नुते' पाठः कस्मात् ग्रंथात् संकलितः ?

(A) तैत्तिरीयोपनिषदः

(B)ईशावास्योपनिषदः

(C) मुंडकोपनिषदः

(D) मांडूक्योपनिषदः

27. रघुवंशात् कः पाठः संकलितः ?

(A)रघुकौत्ससंवादः

(B) बालकौतुकम्

(C) सूक्ति-सुधा

(D) दीनबंधुश्रीनायारः

28. 'विक्रमस्यौदार्यम्' पाठः कस्मात् ग्रंथात् संकलितः ?

(A) रामायणात्

(B) मेघदूतात्

(C) महाभारतात्

(D) सिंहासनद्वत्रिंशिकायाः

29. 'बालकौतुकम्' इति पाठः कस्य रचना ?

(A)कालिदासस्य

(B) अवभूतेः

(C) बाणभट्टस्य

(D) सुश्रुतस्य

30. अन्तरराष्ट्रिययोगदिवसः कदा समायोज्यते ?

(A) 19 जून

(B) 20 जून

(C) 21 जून

(D) 22 जून

भाग-B

( विषयनिष्ठ प्रश्न)

खण्ड -अ

( अति लघु उत्तरीय प्रश्नः)

कस्यापि षट् प्रश्नस्य उत्तरं ददातु।

निर्देश: अधोलिखितम् अनुच्छेदं पठित्वा प्रदत्तान् प्रश्नान् निर्देशानुसारम् उत्तरत -2x6-12

भारतम् एकः विशालः प्राचीनः च देशः अस्ति। एतद् उत्तरे कश्मीरप्रदेशात् दक्षिणे कन्याकुमारी पर्यन्तम्, पूर्व असमप्रदेशात् पश्चिमे कच्छप्रदेशपर्यन्तं च विस्तृतम् अस्ति । अस्माकं भारते विभिन्नानां वर्णानां, जातीनां, धर्माणां च जनाः परस्परं मिलित्वा वसन्ति । भारते भाषा-परम्परा-धर्मवैभिन्ये अधि अत्रत्येषु नागरिकेषु एकता बर्तते । स्वतन्त्रता भारतीयनागरिकाणां मौलिक अधिकारः अस्ति। सर्वं नागरिकाः कमपि धर्म स्वीकर्तुं स्वतन्त्राः सन्ति । सर्वे धर्मा अस्मभ्यं नम्रता दया परोपकाराणाम् उपदेशं यच्छन्ति। अत एवभारते सर्वेषां धर्माणां जना भेदभावं विना निवसन्ति ।

प्रश्नाः

पूर्णवाक्येन उत्तरत -

31.भारतम् कीदृशः देशः अस्ति ?

32. भारतस्य नागरिकेषु का वर्तते ?

33.भारते जना कथं वसन्ति ?

34. यथानिर्देशम् उत्तरत -

(1) 'सन्ति' इति क्रियापदस्य कर्तृपद किम् ?

(ii) 'प्राचीनः' इति विशेषणस्य विशेष्य किम् ?

(iii) 'अन्योऽन्यम्' इत्ति अर्थ कि पदम् अत्र प्रयुक्तम् ?

(iv)'परतन्वाः' इति पदस्य कि विलोमपदम् अत्र प्रयुक्तम् ?

अधोलिखितं गद्यांश, पद्यं च पठित्वा प्रदत्तप्रश्नान् संस्कृतेन उत्तरत -

गद्यांशः-

"अस्मिन् समये एकः षोडशवर्ष-देशीयो गौरो युवा हयेन पर्वतश्रेणीरुपर्युपरि गच्छति स्म । एष सुगठितदृढशरीरः श्यामश्यामैर्गुच्छगुच्छः कुञ्चितकुञ्चितैः कचकलापैः दूरागमनायासवशेन सूक्ष्म-मौक्तिक-पटलेनेव स्वेदबिन्दु ब्रजेन समाच्छादितललाट-कपोल नासाग्रोत्तरोष्ठः कोऽपि शिववीरस्य विश्वासपात्रः सिंहदुर्गात् तस्यैव पत्रमादाय तोरणदुर्गं प्रयाति ।"

प्रश्नाः

पूर्णवाक्येन उत्तरत -

35. युवा केन पर्वतश्रेण्याः उपरि गच्छति स्म ?

36. निर्देशानुसारम् उत्तरत :

(1)'गच्छति स्म' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम् ?

(ii) 'स्थूल' इति पदस्य किम् विलोमपदद्मत्र प्रयुक्तम् ?

(iii)'केशसमूहैः' इति पदस्य किं पर्यावपदम् अत्र प्रयुक्तम् ?

(iv) 'तस्यैव पत्रम् आदाय इति वाक्ये 'तस्य' इति सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम् ?

पद्यम् -

प्रातः प्रयाणाभिमुखाय तस्मै

सविस्मयाः कोषगृहे नियुक्ताः।

हिरण्मयीं कोषगृहस्य मध्ये

वृष्टिं शशंसुः पतितां नभस्तः।।

37. पूर्णवाक्येन उत्तरत -

(1) कस्य मध्ये वृष्टिं शशंसुः ?

(ii) कीदृशीं वृष्टि शशंसुः ?

38. यथानिर्देशम् उत्तरत -

(i) 'शशंसुः' अस्य कर्तृपदं किम् ?

(ii) 'वृष्टिम्' अस्य विशेषणं किम् ?

खण्ड -ब

(लघु उत्तरीय प्रश्नः)

कस्यापि षट् प्रश्नस्य उत्तरं ददातु। प्रत्येकं प्रश्नस्य उत्तरं अधिकतमं १५० शब्देषु ददातु।

39. अधोलिखितस्य श्लोकस्य अन्वये रित्तस्थानपूर्ति कुरुत

ईशावास्यमिदं सर्व यत्किंच जगत्यां जगत् । 

तेन व्यक्तेन भुञ्जीथा मा गृधः कस्यस्विद् धनम् ।।

जगत्यां यत् किम् च (1)..... इदम् सर्वम् (ii)....... तेन त्यक्तेन भुञ्जीथाः,कस्यस्वित् धनं मा (iii)...........।

40.वाक्यं शुद्ध कुरुत-

(क)मया पत्रं लिखामि ।

(ख)त्वं कुत्र गच्छति ?

(ग)राजा दशरथस्य चत्वारः पुत्राः आसीत् ।

41. उचितरूपैः रिक्तस्थानं पूरयत -

(क).......यज्ञं कुर्वन्ति ।(मुनि)

(ख).......कमलानि विकसन्ति । (तत्)

(4)छात्रा........ गच्छन्ति । (विद्यालय)

42. प्रत्ययं संयोज्य लिखत

(क) गम्+क्त्वा-

(ख) कृ+तव्यत् -

(ग) नर्तक+ङीप् -

43. अधः समस्तपदानां विग्रहाः दत्ताः, तानाश्रित्य समस्तपदानि रचयत

यथा-कुलस्य व्रतं कुलव्रतम् ।

(क) वनस्य अन्तरे-

(ख) गुणानां लुब्धाः-

(ग) प्रकृत्या सिद्धम्-

44. शब्दार्थं लिखत-

(क)अस्तेयम् -

(ख) शौचम् -

(ग) जुगुप्सा-

45. रेखाङ्कितपदस्य विभक्ति तत् कारणं च लिखत -

(क) गणेशाय नमः ।

(ख) जलं विना जीवनं शून्यः ।

(ग) कविषु कालिदासः श्रेष्ठः ।

46. अधोलिखितपदानां सन्धि विच्छेदं वा कुरुत-

(क) स्वागतम्-.............+................

(ख) कालांश-.............+.................

(ग) अति+इव-...............................

खण्ड -स

(दीर्घ उत्तरीय प्रश्नः)-5x4-20

चतुर्णां प्रश्नानाम् उत्तरं ददातु। प्रत्येकं प्रश्नस्य उत्तरं अधिकतमं २५० शब्देषु ददातु।

47.श्लोकमेलनं कुरुत -

'अ''                                  आ'

कर्मण्येवाधिकारस्ते    यत्किञ्च जगत्यां जगत् ।

ददाति प्रतिगृह्णाति      मा फलेषु कदाचन ।

ईशावास्यमिदं सर्व      गुह्यमाख्याति पृच्छति ।

अस्ति यद्यपि सर्वत्र     योजयते हिताय ।

पापान्निवारयति          नीरं नीरज-राजितम् ।

48.विद्यालयशुल्कक्षमापनार्थ स्वप्राचार्य प्रति एक पत्र लिखत ।

49.चम्पूकाव्यस्य वैशिष्ट्यं प्रतिपादयत । चम्पूकाव्यस्य उदाहरणम् अपि लिखत ।

50.अधोलिखित्तरचनानां लेखकानां नामानि लिखत । (केवलं पञ्चानाम् )

(क) रामायणम्-

(ख) पाषाणी कन्या-

(ग) महाभारतम्-

(घ)किरातार्जुनीयम्-

(ङ)उत्तररामचरितम्-

(च) कादम्बरी-

51. मञ्जूषासहायतया चित्रं दृष्ट्वा पञ्च चाक्यानि रचयत -

मन्जूषाः-पर्वताः,हरिताः,नदी,वृक्षाः,गृहाणि,वर्षाकाले,मेघा,सुन्दरम्,जलमग्नाः

52. मञ्जूषातः उचितसङ्केतान् गृहीत्या अधोलिखितां कथां पूरयित्वा पुनः लिखत-

मन्जूषाः-गर्वेण, दास्यति, त्वमेव, सम्मानितवान्, असत्यवादनम् ।

एकः अहङ्कारी राजा पण्डितान् आहूय अपृच्छत् । कः श्रेष्ठः अहं वा ईश्वरः वा ?" व्याकुलाः पण्डिताः अचिन्तयन् किं कुर्मः? इतः प्राणहानिः ततः,,,,,,,,,,,,,,,(1),,,,,,,,,,,,,,,।एकः वृद्धः प्रणम्य अवदत् "राजन् । निस्संदेह,,,,,,,,,,,,,,,(2),,,,,,,,,,,,,,,, श्रेष्ठः न ईश्वरः।राजा,,,,,,,,,,,,,,, (3),,,,,,,,,,,,,,, मस्तकम् उन्नयन् अपृच्छत् तत् कथम्?" वृद्धपण्डितः अवदत् -"राजन् । त्वम् अस्मान् राज्यात् निष्कासयितुं क्षमः न तु ईश्वरः । निष्कासयति चेत् कुत्र स्थानं,,,,,,,,,,,,,,, (4),,,,,,,,,,,,,,,?" राजा स्वमूर्खताम् अवगतवान् वृद्धं च,,,,,,,,,,,,,,, (5),,,,,,,,,,,,,,,।