(क) जातकमालायाः लेखकः कः?
(ख) कथायां वर्णिते जन्मनि बोधिसत्त्वः कः बभूव ?
(ग) महासत्त्वः मीनानां कैः परमनुग्रहम् अकरोत् ?
(घ) सरः लघुपल्वलमिव कथमभवत् ?
(ङ) बोधिसत्त्वः किमर्थं चिन्तामकरोत् ?
(च) तोयं प्रतिदिनं केन स्पर्धमानं क्षीयते स्म?
(छ) आकाशे अकाला अपि के प्रादुरभवन् ?
(ज) कया आशङ्कया बोधिसत्त्वः पुनः पुनः पर्जन्यं प्रार्थितवान्?
(झ) शक्रः केषां राजा आसीत्?
(ञ) अस्माभिः कुत्र प्रयतितव्यम् ?
2. रिक्तस्थानानि पूरयत ।
(क) बोधिसत्त्वः परहितसुखसाधने अभवत्।
(ख) तत्रस्थिताः मीनाः जलाभावात् इव सञ्जाताः।
(ग) विषाददैन्यवशगं मीनकुलमवेक्ष्य बोधिसत्त्वः आपेदे।
(घ) स महात्मा स्वकीयसत्यतपोबलमेव तेषां अमन्यत।
(ङ) तत् तोयसमृद्धिमवाप ।
3. सप्रसङ्ग व्याख्या कार्या ।
(क) बहुषु जन्मान्तरेषु परोपकार-अभ्यासवशात् तत्रस्थः अपि परहितसुखसाधने व्यापृतः अभवत्।
(ख) अस्मद्व्यसनसङ्कृष्टयः समायान्ति नो द्विषः।
(ग) शीलवताम् इह एव कल्याणाः अभिप्रायाः वृद्धिम् आप्नुवन्ति ।
4. अधोलिखितशब्दान् ल्यबन्तेषु शतृप्रत्ययान्तेषु शानच्प्रत्ययान्तेषु च विभज्य लिखत ।
आपीयमानम्, अवेक्ष्य, स्पर्धमानम्, समापीड्यमानम्, निःश्वस्य, रत्नायमानानि, अभिगम्य, संराधयन्, विमृशन्, समुल्लोकयन्।
5. विशेषणानि विशेष्यैः सह योजयत ।
(क) सरसि
इष्टानाम्
(ख) धरण्या
(ग) अपत्यानाम्
कदम्बकुसुमगौरेण
हंसचक्रवाकादिशोभिते
(घ) नवसलिलेन
अभितप्तया
(ङ) पक्षिणः
ज्वालानुगतेन
(च) बोधिसत्त्वः
तत्रस्थाः
(छ) मीनाः
सलिलतीरवासिनः
(ज) मारुतेन
करुणायमानः
6. अधोलिखितपदानि संस्कृतवाक्येषु प्रयुद्ध्वम् ।
कस्मिश्चित्, भाग्यवैकल्यात्, आपीयमानम्, लक्ष्यते, विमृशन्, अभिगम्य, प्रयतितव्यम्।
7. पर्यायवाचकं लिखत ।
मीनः, पक्षी, प्रत्यहम्, आपद्, पर्जन्यः।
8.
अधोलिखितवाक्येषु उपमानानि योजयत ।
(क) इव मीनानां परमानुग्रहं चकार।
(ख) इव तोयं प्रत्यहं क्षीयते।
(ग) इव इमे पयोदाः क्षरन्ति।
(घ) इव नवसलिलेन सरः परिपूर्ण न जातम्।
(ङ) सरः ग्रीष्मकाले इव सञ्जातम्।
योग्यताविस्तारः
अधोलिखितानां सूक्तीनाम् अध्ययनं कृत्वा प्रस्तुतपाठेन भावसाम्यम् अवधत्त-
पिबन्ति नद्यः स्वयमेव नाम्भः स्वयं न खादन्ति फलन्ति वृक्षाः। धाराधरो वर्षति नात्महेतोः परोपकाराय सतां विभूतयः ॥1॥
अष्टादशपुराणेषु व्यासस्य वचनद्वयम्। परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम् ।।2।।
श्रूयतां धर्मसर्वस्वं श्रुत्वा चैवावधार्यताम्। आत्मनः प्रतिकूलानि परेषां न समाचरेत् ॥3॥ छायामन्यस्य कुर्वन्ति तिष्ठन्ति स्वयमातपे। फलान्यपि परार्थाय वृक्षाः सत्पुरुषा इव ॥4॥ ऊर्ध्वबाहुर्विरौम्येष न च कश्चिच्छृणोति मे। परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम् ।।5।
भवन्ति नम्रास्तरवः फलोद्गमैः नवाम्बुभिर्दूरविलम्बिनो घनाः। अनुद्धताः सत्पुरुषाः समृद्धिभिः स्वभाव एवैष परोपकारिणाम् ॥6॥
प्रदानं प्रच्छन्नं गृहमुपगते सम्भ्रमविधिः, प्रियं कृत्वा मौनं सदसि कथनं चाप्युपकृतेः । अनुत्सेको लक्ष्म्यामनभिभवगन्धाः परकथाः सतां केनोद्दिष्टं विषममसिधाराव्रतमिदम् ।।7।।
श्रीनायारः केन्द्रसर्वकारतः स्थानान्तरणेन आगत्य ओडिशासर्वकारस्य अधीने प्रायः वर्षत्रयेभ्यः कार्यं करोति। तथाप्यस्मिन् वर्षत्रयात्मके कालखण्डे एकवारमपि स्वराज्यं केरलं प्रति गमनाय इच्छां न प्रकटितवान् । स स्वल्पभाषी, अतस्तस्य मनःकथा मनोव्यथा वा बोधगम्या नास्ति। सन्तुलितो वार्तालापः, साक्षात्समये आगमनम्, ततः सञ्चिकासु मनोनिवेशः, कार्यं समाप्य स्वगृहं प्रत्यागमनञ्च तस्य वैशिष्ट्यमासीत्। तस्य कर्मनैपुण्यं दृष्ट्वा एव ओडिशासर्वकारस्तं स्थानान्तरणेन स्वीकृत्य खाद्यापूर्तिविभागे सचिवपदे नियुक्तवान् । गतस्य वर्षत्रयस्य आकलनात् ज्ञायते यद् विभागस्य कार्यनैपुण्यं दशगुणैः वर्धितम्। खाद्ये अपमिश्रणं न्यूनीभूतम्। अत उपभोक्तृणामपि अभियोगो नास्ति विभागस्य विपक्षे। मन्त्रिणां मध्येऽपि तस्य सुख्यातिः वर्तते।
6. श्रीनायरस्य मूलराज्यं किम्?
क. ओडिशाराज्यम्
ख. केरळराज्यम्
ग. तमिळनाडुराज्यम्
घ. कर्नाटकराज्यम्
7. श्रीनायरः ओडिशासर्वकारस्य अधीने कतिवर्षाणि कार्यं करोति?
क. एकवर्षम्
ख. द्विवर्षम्
ग. त्रिवर्षम्
घ. पञ्चवर्षम्
8. श्रीनायरः कस्य विभागस्य सचिवपदे नियुक्तः?
क. स्वास्थ्यविभागः
ख. खाद्यापूर्तिविभागः
ग. शिक्षाविभागः
घ. वित्तविभागः
9. श्रीनायरस्य कार्यकालस्य परिणामरूपेण विभागस्य कार्यनैपुण्यं कतिगुणं वर्धितम्?
क. द्विगुणम्
ख. पञ्चगुणम्
ग. दशगुणम्
घ. विंशतिगुणम्
10. अधोलिखितेषु कः गुणः श्रीनायरस्य न विशेषलक्षणम्?
क. सन्तुलितः वार्तालापः
ख. समये कार्यालयागमनम्
ग. अतिबहुभाषणप्रियता
घ. कार्यं समाप्त्य गृहं प्रत्यागमनम्
