भाग–A
(Multiple Choice Type Questions)
(बहुविकल्पीय प्रश्न)
Question Nos. 1 to 30 are Multiple Choice Type. Each question has four options. Select the correct option and write it in the Answer Sheet. Each question carries 1 mark.
प्रश्न संख्या 1 से 30 तक बहुविकल्पीय प्रकार के हैं। प्रत्येक प्रश्न के चार विकल्प हैं। सही विकल्प चुनकर उत्तर पुस्तिका में लिखें। प्रत्येक प्रश्न 1 अंक का है।
1 × 30 = 30
प्रश्न संख्या 1 – 30 वस्तुनिष्ठ प्रश्नाः सन्ति।
सर्वे प्रश्नाः समानाङ्काः।
सर्वे प्रश्नाः अनिवार्याः।
प्रदत्तेषु विकल्पेषु समुचितम् उत्तरं चिनुत।
अपठितांश – अवबोधनम्
निर्देश: अधोलिखित अनुच्छेदं पठित्वा प्रदत्तानां विकल्पेषु उत्तरं लिखत।
अनुच्छेदः
एकदा एकः सम्राट् रथे उपविष्टः राजमार्गे गच्छति स्म। किञ्चित् कर्षन् संन्यासी तस्य पुरतः आगतः।
सम्राट् क्रोधेन अवदत् – “अये कर्तव्यम् ?”
संन्यासी समाजे समक्षं स्थित्वा अवदत् –
“अहमस्मि सम्राट्।”
कुद्धः राजा अवदत् –
“जीर्णवस्त्रधारी ननु पदः कथं सम्राट् भवितुम् अर्हति?”
संन्यासी अवदत् –
“किं सुवर्णरथः अहङ्कारं सम्राट् करोति ?”
बहुविकल्पीय प्रश्न
1. सम्राट् शब्दस्य अर्थः कः अस्ति ?
(A) अश्वः
(B) अहङ्कारी
(C) जङ्गरः
(D) संन्यासी
2. “संन्यासिनः” पाठ्ये लिङ्गं किम् ?
(A) रायपालः
(B) सम्राट्
(C) ब्राह्मणः
(D) संन्यासी
3. “अगर्जित” इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम् ?
(A) सम्राट्
(B) संन्यासी
(C) क्रोधेन
(D) कर्तव्यम्
4. “कुद्धः” इति पदस्य विशेषणं किम् ?
(A) संन्यासी
(B) राजा
(C) अवदत्
(D) जीर्णवस्त्रधारी
5. “पश्यति” इति पदस्य क्रियापदस्य अत्र प्रयुक्तम् ?
(A) अवदत्
(B) एकदा
(C) पुरतः
(D) कर्षन्
6. गृहस्थाः कीदृशं दोषजातं हरति ?
(A) अतिलोभम्
(B) पितृदोषम्
(C) हृदयदोषम्
(D) पुण्यदोषम्
7. जनः केन भावेन राजवनम् गच्छति ?
(A) सद्भावेन
(B) दुःभावेन
(C) तापेन
(D) भयेन
8. “दुर्जन” इति पदस्य किं विलोमपदं अत्र प्रयुक्तम् ?
(A) अपकारणे
(B) सुजन
(C) गुरुपदेशः
(D) राजानम्
9. असतः समानं किम् ?
(A) गन्धनाम्
(B) सज्जनानाम्
(C) सत्कुलनाम्
(D) गुरुदेवः
10. गुरुपदेशः अत्र सन्धिविच्छेदः किम् ?
(A) गुरू + उपदेश + च
(B) गुरुत + उपदेशः
(C) गुरुपदेशः + च
(D) गुरो + उपदेश + च
11. कोषः कं प्रददाति ?
(A) रत्नम्
(B) शक्तिम्
(C) वतनम्
(D) मित्रियम्
12. कीर्तिः कस्य विषयः अस्ति ?
(A) प्रदे
(B) वतन्तो
(C) यशः
(D) तमसः
13. “यत्र” इत्यस्य किं पर्यायपदम् ?
(A) निश्शेष
(B) प्रदे
(C) अत्र
(D) शितांशु
14. “पीयूषः” इत्यस्य विलोमपदं किम् ?
(A) गृह
(B) वतन्तु
(C) प्रदे
(D) उपातिवर्षा
15. “तमसः” इत्यस्य विशेषणपदं किम् ?
(A) शितांशः
(B) निश्शेष
(C) गुरुदेवाचार्यः
(D) विशेषतः
प्रश्न (16–30)
16. वननीके अस्य के किम् नाम ?
(A) पुण्डरीकाक्षः
(B) कृष्णः
(C) शङ्करः
(D) धीरः
17. अस्मभ्यं कः मूर्तिविशेषः प्रतीयते ?
(A) असः
(B) चित्रकः
(C) व्यासः
(D) अस्यः
18. मूर्तिविशेषस्य किम् अनुशक्ति ?
(A) ग्रामेषु
(B) जनपदेṣu
(C) वनेषु
(D) गृहेषु
19. युधामिनः अस्य विलापपदं किम् ?
(A) मूर्तिविशेषः
(B) अस्यः
(C) अस्मामि
(D) तावत्
20. कवितायां पदे कः प्रत्ययः युक्तः ?
(A) त्वा
(B) कः
(C) तत्त्व
(D) त्वम्
21. दीपः किमर्थं कृतः ?
(A) कः
(B) कीदृशः
(C) केन
(D) कुन
22. सर्वेषामपि महान् उत्सवः कः ?
(A) कः
(B) कीदृशः
(C) केन
(D) कुन
23. पत्रस्य अधोलिखित भागः अभिवादनार्थः सः।
(A) कस्य
(B) कीदृशः
(C) केन
(D) कः
24. समुद्रः नारायणं वदति ज्ञाति दत्ते।
(A) कस्मै
(B) कीदृशः
(C) केन
(D) कुन
25. पीडानुभूतिर्विना समय आदाय ताण्डवं प्रारभत।
(A) कः
(B) कीदृशः
(C) केन
(D) कुन
26. कालिदासः कस्य रचना अस्ति ?
(A) भावः
(B) पवनः
(C) वागर्थः
(D) कालिदासस्य
27. योगाय बौद्धिकम् पाठः कस्मात् ग्रन्थात् संकलितः ?
(A) नीतिशतकात्
(B) रामायणात्
(C) महाभारतात्
(D) योगसूत्रात्
28. “साहित्यसद्वारिका” इति ग्रन्थस्य कः पाठः उद्धृतः ?
(A) बालकौशलम्
(B) विक्रमसंवत्
(C) ईशावास्योपनिषद्
(D) कार्य वा साधयेत् देहं वा पातयेत्
29. कालिदासस्य ग्रन्थं चिनुत —
(A) रघुवंशम्
(B) प्रश्नोत्तरमाला
(C) किरातार्जुनीयम्
(D) नीतिशतकम्
30. उत्तररामचरितम् कस्य रचना ?
(A) भवभूतिः
(B) कालिदासस्य
(C) बाणभट्टस्य
(D) भारविः
Section – A
Very Short Answer Type Questions (अति लघु उत्तरीय प्रश्न)
किन्हीं छः प्रश्नों के उत्तर दें।
निर्देश :
अधोलिखित गद्यांशं पठित्वा तदाधारितान् प्रश्नान् उत्तरत —
गद्यांश :
रामायणं हि वाल्मीकिना लिखितम्। अस्य मुख्यः राजनैतिकः धर्मनीतिः च आदर्शरूपः अस्ति।
रामायणम् लोकसंस्कृतस्य आदिकाव्यं विद्यते। अतः च “आदिकाव्यमिति” चापि कथ्यते।
वाल्मीकिना कृतं रामायणं संस्कृतभाषायाः चतुर्विंशतिसहस्रश्लोकाः सन्ति।
रामायणम् अनेकं आदर्शं शिक्षयति। इदं हि महाकाव्यं संस्कृतसाहित्यस्य गौरवम् अस्ति।
प्रश्न :
31. पूर्णवाक्येन उत्तरत —
(क) रामायणस्य रचयिता कः ?
(ख) रामायणं कीदृशं काव्यं विद्यते ?
32. यथानिर्देशम् उत्तरत —
(क) “धार्मिकः” इत्यस्य विलोमपदं किम् ?
(ख) “अति” कृत्वा किम् ?
(ग) “अनेकं” पदे का विभक्तिः ?
(घ) “ऐतिहासिकं” पदे कः प्रत्ययः ?
Section – B
निर्देश :
अधोलिखित पद्यान् पठित्वा तदाधारितान् प्रश्नान् उत्तरत —
पद्य :
मातृदेवो भव, पितृदेवो भव,
आचार्यदेवो भव।
सनातनधर्मे
वेदो धर्मस्य प्रमाणम्।
अयमात्मा ब्रह्म।
नायमात्मा बलहीनेन लभ्यः।
प्रश्न :
33. पूर्णवाक्येन उत्तरत —
(क) कः प्रतिपादितः ?
(ख) कः प्रतिपादनार्थं प्रयुक्तः ?
34. यथानिर्देशम् उत्तरत —
(क) “प्रतिपादनं” इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम् ?
(ख) “उत्तम” इति पदस्य किं विशेषणम् ?
(ग) “अरण्यम्” इति पदस्य किं समासविग्रहः ?
(घ) “पशुभ्यः” इति पदस्य विभक्तिः किम् ?
35. पूर्णवाक्येन उत्तरत —
(क) अस्मत् कीदृशः आसीत् ?
(ख) कः दृष्टान्तः ?
खण्ड – B
(लघु उत्तरीय प्रश्न)
Answer any six questions
3 × 6 = 18
36. पद्यानुसारम् उत्तरत –
(क) न पराधीनं जीवितं कस्य न प्रियं भवति ?
(ख) ‘दीनम्’ अस्य पदस्य विलोमं किम् ?
(ग) ‘यौवनम्’ अस्य किं पर्यायपदम् ?
(घ) ‘भूताः’ पदे कः प्रत्ययः ?
37. पूर्णवाक्येन उत्तरत –
(क) अविद्या किं करोति ?
(ख) विद्या किम् अस्ति ?
38. पद्यानुसारम् उत्तरत –
(क) ‘शीलं’ इति कस्य विशेषणम् ?
(ख) ‘धर्मः’ अस्य कः पर्यायः ?
39. पूर्णवाक्येन उत्तरत –
(क) कालचक्रं किम् प्रतिनियच्छति ?
(ख) कस्य प्रतिनियन्त्रणेन मनुष्याणां कल्याणं भवति ?
40. सन्धिं लिखत –
(क) कर्म + इन्द्रिय = ______
(ख) मनसि + एव = ______
(ग) ग्राम + आगच्छति = ______
41. कोष्ठकस्थ पदेषु उचितं रूपं लिखत –
(क) श्री ______ नमः । (इन्द्र)
(ख) ______ फलानि पतन्ति । (वृक्ष)
(ग) ______ प्रति चल । (विद्यालय)
42. वचननिर्माणं कुरुत –
(क) कमल – ______
(ख) व्यवहार – ______
(ग) राम – ______
43. प्रकृतिप्रत्ययं कुरुत –
(क) तस्य कथां शृणु राम ।
(ख) सः कुत्र निवसति ।
(ग) सः शुभं कार्यं करोति ।
खण्ड – C
(दीर्घ उत्तरीय प्रश्न)
Answer any five questions
5 × 4 = 20
47. मञ्जूषात् अवलोक्य रिक्तस्थानानि पूरयत –
“एकदा कश्चन राज ______ आसीत् । स मित्राविरहितः
मनुष्यः आसीत् । स कुतः ______ तथा बालकान् कथयति –
भो बालकाः ! त्वं ______ वदसि किम् ?”
48. विद्यार्थिकामनाम् स्व प्रायेण प्रति एकम् आवेदनपत्रं लिखत।
49. नाट्यसाहित्य अथवा गद्यसाहित्य विषयकं प्रबन्धं लिखत।
50. अधोलिखितानां ग्रन्थानां लेखकानां नामानि लिखत –
(क) किरातार्जुनीयम्
(ख) महाभारतम्
(ग) पञ्चतन्त्र
(घ) शिवराजविजयम्
(ङ) कादम्बरी
51. मञ्जूषासहायतया चित्रं दृष्ट्वा पञ्च वाक्यानि लिखत।
मञ्जूषा –
विज्ञान, विज्ञानप्रदर्शनी, छात्राः, प्रतिभागिता, प्रयोगशाला, कवि, अध्यापक, बालवैज्ञानिक, विद्यालय
52. मञ्जूषासहायतया अधोलिखितं भावार्थस्य रिक्तस्थान पूर्तिः कुरुत –
“यदि नो सति सत्येव केषामपि विश्रान्तिका।
किमु तेभ्यः सदा तां पताका हरामि वः॥”
भावार्थ –
काम ते ______ सति ______ अहं एव न ।
कथनस्य अत्र आवश्यकता नास्ति।
अहं एव ______ अधुना नीताऽगच्छामि।
मञ्जूषा –
(भवतः, यदि वा, कष्टम्, सति, कथनस्य)
कोई टिप्पणी नहीं:
एक टिप्पणी भेजें
जयतु संस्कृतम्।